skip to Main Content
Ο θαυμαστός κόσμος της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας

1. Οι απαρχές

Θα ξεκινήσουμε με τους προσωκρατικούς, τα αρχέτυπα της φιλοσοφίας,  την «προϊστορία» της. Θα μελετήσουμε τους «φυσικούς φιλοσόφους», τους (Ίωνες) Μιλήσιους: ΘαλήΑναξίμανδροΑναξιμένη, τους πρώτους στοχαστές που περνούν από τον μύθο στον λόγο. Είναι εκείνοι που φαντάστηκαν πως ο κόσμος μας μπορεί να γίνει κατανοητός με την απλή λογική και αναζήτησαν την κοινή, την «πρώτη αρχή» των πάντων, εισάγοντας μια οικονομία σκέψης, που ανάγει το πολλαπλό (το χαώδες), στο ένα (ή στα λίγα), στο απλό.

Στη συνέχεια θα μελετήσουμε την ανθεκτικότερη σχολή φιλοσοφίας της αρχαιότητας, την «Ιταλική σχολή» των Πυθαγορείων, που αναπτύσσεται παράλληλα, αλλά αυτόνομα με την Ιωνική σχολή (χωρίς να συνδιαλέγεται μαζί της). Μια κλειστή, μυστικιστική θρησκευτική αδελφότητα, ανατολικής επιρροής, που στοχεύει κυρίως στην κάθαρση, τη σωτηρία της ψυχής. Θα αναφερθούμε στον Πυθαγόρα, τον θρυλικό τους ηγέτη (τον ‘άγιο των Μαθηματικών’), που «έμιξεν αστρονομίαν και γεωμετρίαν και μουσικήν», που συνέλαβε τον κόσμο ‘ως αρμονία και αριθμόν’.

Θα περάσουμε στους σπουδαίους (Ίωνες επίσης) φιλοσόφους: τον Ξενοφάνη, έναν περιπλανώμενο ραψωδό, που καταδικάζει τον πολυθεϊσμό και ασκεί δριμεία κριτική στον θρησκευτικό ανθρωπομορφισμό, δημιουργώντας έναν ανατρεπτικό διαφωτισμό, και τον σπουδαιότερο μαθητή του τον Παρμενίδη (ότι μεταβάλλεται δεν είναι αληθινό), τον πρώτο διανοητή της αφαίρεσης, που ύψωσε το νοητό πάνω από το αισθητό και επηρέασε όσο κανείς άλλος τον Πλάτωνα.

Θα μελετήσουμε ιδιαίτερα τον «σκοτεινό» Ηράκλειτο (πυρ), τον ιδρυτή της διαλεκτικής (ενότητα μέσα από τη σύγκρουση, τον αμείλικτο ανταγωνισμό των αντιθέτων), την αδυναμία του Νίτσε και λατρεμένο του Χέγκελ και του Λένιν (που τον θεωρεί πατέρα του διαλεκτικού υλισμού), που απέναντι στη σταθερότητα, την απόλυτη ακινησία του Παρμενίδη, πρεσβεύει την αέναη αλλαγή των πάντων, τη διαρκή μεταβολή.

Θα ολοκληρώσουμε τον κύκλο των προσωκρατικών με τους λεγόμενους «συμβιβαστικούς», που στη σύγκρουση των προηγουμένων, έρχονται να δώσουν μια μέση λύση. Εγκαταλείπουν τον μονισμό των Μιλησίων και αποδέχονται περισσότερες αρχές, προτείνοντας ταυτόχρονα και έναν μηχανισμό της μεταβολής, μια κινούσα δύναμη: τον Αναξαγόρα (σπέρματα, νους), τον Εμπεδοκλή (ριζώματα) και τον υλιστή Δημόκριτο, τον επινοητή της περίφημης ατομικής θεωρίας, που πρέσβευε ότι οι φυσικοί νόμοι είναι ανεξάρτητοι του ανθρώπινου ψυχισμού.

2. Η κλασική περίοδος

Φτάνοντας πια στην περίοδο της «ενηλικίωσης» της φιλοσοφίας, θα αναφερθούμε στην Αττική Σχολή: στους κατασυκοφαντημένους από τον Πλάτωνα σοφιστές, δεινούς επαγγελματίες ρήτορες, που συνιστούν ένα σημαντικό διανοητικό ρεύμα και συνδέονται στενά με το δημοκρατικό κίνημα, αλλά και στον σύγχρονο τους (τον πρώτο Αθηναίο φιλόσοφο πολίτη), τον «μάρτυρα της φιλοσοφίας» Σωκράτη, που «κατεβάζει τη φιλοσοφία από τους ουρανούς στη γη».

Θα παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σωκρατικής παράδοσης μέσα από την Μεγαρική (η «Εριστική») σχολή του Ευκλείδη, την Κυρηναϊκή (ή ηδονιστική) σχολή του Αρίστιππου, που προτείνει τον έλεγχο των επιθυμιών μέσα από τον υπερκορεσμό της ικανοποίησής τους και τη Σχολή των Κυνικών, με κύριο εκπρόσωπό της τον θρυλικό, αντισυμβατικό, φιλόσοφο- αλήτη, τον αναρχικό της αρχαιότητας Διογένη, που σαν δρόμο για την ευτυχία προτείνει την απαλλαγή από τις επιθυμίες.

Θα συνεχίσουμε με τον «θείο» Πλάτωνα, σπουδαίο λογοτέχνη και μαθηματικό, που καθιερώνει τη φιλοσοφία σαν ζωντανό διάλογο και διδαχή. Η περίφημη Ακαδημία του, είναι το πρώτο ερευνητικό κέντρο της δύσης, που συγκεντρώνει τους κορυφαίους μαθηματικούς και αστρονόμους της εποχής, από όλο τον ελλαδικό χώρο.

Θα προχωρήσουμε στον κορυφαίο μαθητή του, τον «δάσκαλο των σοφών», τον πανεπιστήμονα Αριστοτέλη, που θεωρεί τη φιλοσοφία ως γνώση και κατανόηση, επιστημονική πραγματεία. Υποβαθμίζει τα μαθηματικά, δίνοντας το βάρος στις φυσικές επιστήμες, μετατοπίζεται από τον ιδεαλισμό του δασκάλου του σε μια καθαρά εμπειριστική θεώρηση του κόσμου. Το Λύκειο του, με την πρότυπη βιβλιοθήκη του, θα συνεχίσει τη λειτουργία του (παράλληλα με την Ακαδημία) επί εννέα ολόκληρους αιώνες, μέχρι το οριστικό τους κλείσιμο (το 529 μΧ) από τον Ιουστινιανό.

3. Η Ελληνιστική περίοδος

Τέλος θα αναφερθούμε στις δυο από τις τρεις νέες, εναλλακτικές σχολές που εμφανίζονται, κυριαρχούν και συνομιλούν μεταξύ τους, στην ελληνιστική περίοδο: τη Στοά του Ζήνωνα, τους Σκεπτικούς και τους Επικούρειους. Η εποχή έχει αλλάξει πλέον ριζικά: ο θεσμός της πόλης-κράτους έχει καταργηθεί, επικρατεί σύγχυση και ανασφάλεια, αλλά και μια νέα κοσμοπολίτικη νοοτροπία. Ο στωικισμός θα γίνει τους επόμενους αιώνες η κυρίαρχη φιλοσοφία (στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία) και θα επηρεάσει σοβαρά την χριστιανική ηθική. Κύριοι εκπρόσωποι του ένας ρωμαίος ρήτορας (ο Σενέκας), ένας απελεύθερος δούλος (ο Επίκτητος) και ένας εκπληκτικός αυτοκράτορας-φιλόσοφος (ο Μάρκος Αυρήλιος). Ο σκεπτικισμός (Καρνεάδης, Πύρρων, Σέξτος Εμπειρικός) πρεσβεύει πως η αλήθεια είναι ανέφικτη και η γνώση είναι αδύνατη, αφού τα θεμέλια της είναι σαθρά.

Διάρκεια σεμιναρίου: 12 δίωρα
Ομάδα: 5-9 ατόμων
Κόστος: 140 ευρώ

– 10% έκπτωση με την έγκαιρη εγγραφή σας, μέχρι 18 Οκτωβρίου.

– 20% σε συγγενείς, φοιτητές-μαθητές & ανέργους

– 20% σε φίλους που θα γραφτούν μαζί (η έκπτωση ισχύει για όλα τα πρόσωπα της παρέας)

– 30% σε παλιούς μαθητές και όσους γραφτούν σε περισσότερα από ένα σεμινάρια.

Υπεύθυνοι σεμιναρίων: Γιαννακός Κώστας, Μποκέας Σωτήρης

Σεμινάριο Φιλοσοφίας με άξονα το βιβλίο της Β' Λυκείου "Αρχές Φιλοσοφίας"

Eισαγωγή

Ένα εισαγωγικό σεμινάριο στον θαυμαστό κόσμο της φιλοσοφίας, για μυημένους και μη, ξεκινάει και φέτος στον Πολυχώρο 17. Ξεκινώντας από το μηδέν, θα επιχειρήσει να μας εισάγει στον ‘φιλοσοφικό τρόπο σκέψης’ (και ζωής), χωρίς να προαπαιτεί ειδικές γνώσεις.Philisophy seminar

Χωρίς να ισχυριζόμαστε πως το ‘φιλοσοφείν’ είναι μια δραστηριότητα εύκολη και απλή, θα προσπαθήσουμε να δείξουμε την αναγκαιότητα και τη χρησιμότητά της (ο Καρλ Πόπερ ισχυρίστηκε πως κάθε άνθρωπος είναι φιλόσοφος) και πως η αποχή από το «σπορ», η ενασχόληση με το οποίο τείνει να θεωρείται σήμερα αποκλειστικό προνόμιο των ειδικών, των ακαδημαϊκών, είναι μια στάση λαθεμένη. Ο Επίκουρος άλλωστε δήλωνε σαφέστατα ότι φιλοσοφία που δεν βοηθάει τον άνθρωπο είναι απολύτως άχρηστη.

Πρόγραμμα του σεμιναρίου:

 Θα ξεκινήσουμε επιχειρώντας να απαντήσουμε στο ερώτημα:

  • Τι είναι η φιλοσοφία;

Αναλύοντας και σχολιάζοντας κάποιες δεκάδες απόπειρες ορισμού της που δόθηκαν κατά καιρούς από διάσημους φιλόσοφους, θα ξεκαθαρίσουμε τι είναι (και τι δεν είναι) η φιλοσοφία, ποιο είναι το αντικείμενό της και ποια η σχέση της με την επιστήμη σήμερα (στο ξεκίνημα τους ταυτίζονταν). Θα διακρίνουμε μεταξύ φιλοσοφίας και ιστορίας της φιλοσοφίας και θα προσεγγίσουμε νέους κλάδους της, όπως τη φιλοσοφία της επιστήμης κ.α.

Η φιλοσοφία δεν είναι μια κλειστή θεωρία με παγιωμένους κανόνες και στερεότυπες αρχές, αλλά μια αδιάκοπα ανοιχτή δραστηριότητα του νου και της σκέψης.

  • Σε μια δεύτερη φάση θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε μαζί την ιδιαιτερότητα, τους στόχους της, αλλά και τη χρησιμότητα της.

Οι φιλόσοφοι έχουν επανειλημμένα υποστεί άγριες διώξεις στην ιστορία της ανθρωπότητας. Το ‘φιλοσοφείν’ ως δραστηριότητα έχει συχνά χαρακτηριστεί από άσκοπη και κουραστική (μια ατελείωτη φλυαρία  που δε δίνει λύσεις), έως υπονομευτική και επικίνδυνη για τη θρησκευτική πίστη και την παράδοση.

  • Για πρακτικούς και μόνο λόγους (για λόγους ταξινόμησης) θα αναφέρουμε τους κλάδους της και θα διασαφηνίσουμε το αντικείμενό τους.

Από τη Φυσική φιλοσοφία (Κοσμογονία, Κοσμολογία) με τη σχολή της Μιλήτου και τους Πυθαγόρειους και την Οντολογία (Μεταφυσική, Θεολογία), θα φτάσουμε στην Πρακτική φιλοσοφία (Ηθική, Πολιτική και Αισθητική) που ξεκινώντας από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, φτάνει ως τον Μακιαβέλι, τον Νίτσε, τον Μαρξ και τον Μπακούνιν.

  • Στη συνέχεια, μέσα από μια σύντομη ιστορική αναδρομή της εξέλιξης του ανθρωπίνου πνεύματος, θα αναφερθούμε στα σημαντικότερα φιλοσοφικά ρεύματα στον Δυτικό κόσμο και στους κύριους εκπροσώπους τους.

Ορθολογισμός, εμπειρισμός, κριτική φιλοσοφία, θετικισμός, αναλυτική φιλοσοφία, αλλά και δομισμός, υπαρξισμός, φαινομενολογία και φιλοσοφία του νου. Παράλληλα θα δώσουμε λίγο χώρο και στις Ανατολικές φιλοσοφίες.

  • Θα κλείσουμε με μια σύντομη αλλά περιεκτική αναφορά στο σήμερα και το αύριο της φιλοσοφίας.

Θα αναφερθούμε ιδιαίτερα στη φιλοσοφία της επιστήμης και στην επίδραση της φιλοσοφίας στις νέες εφαρμοσμένες επιστήμες, όπως εκείνες της σύγχρονης κοινωνιολογίας και ψυχολογίας, που προέκυψαν από τα  σπλάχνα της και αυτονομήθηκαν πρόσφατα (πριν από 150 περίπου χρόνια).

Στο σεμινάριο θα δίνονται σημειώσεις, πίνακες, βιβλιογραφία, αποσπάσματα από πηγές για ανάλυση και γενικό υποστηρικτικό υλικό.

– Προτεινόμενη ημέρα και ώρα διεξαγωγής του σεμιναρίου κάθε Παρασκευή στις 7-9 μμ, ξεκινώντας την επόμενη Παρασκευή 11/10/2019.

Θα οριστικοποιηθεί στην πρώτη μας συνάντηση, στον Πολυχώρο 17, αυτή την Κυριακή (6/10) στις 7μμ.

Διάρκεια σεμιναρίου: 12 δίωρα
Ομάδα: 5-9 ατόμων
Κόστος: 140 ευρώ

– 10% έκπτωση με την έγκαιρη εγγραφή σας, μέχρι 18 Οκτωβρίου.

– 20% σε συγγενείς, φοιτητές-μαθητές & ανέργους

– 20% σε φίλους που θα γραφτούν μαζί (η έκπτωση ισχύει για όλα τα πρόσωπα της παρέας)

– 30% σε παλιούς μαθητές και όσους γραφτούν σε περισσότερα από ένα σεμινάρια.

Υπεύθυνος Σεμιναρίων: Κώστας Γιαννακός

Back To Top